Dr n. med. Cezary Szymański
Ginekolog-położnik, cytolog
Ginekolog LublinKontaktUsługiLekarz sądowyInformacje dla pacjentekOpinie pacjentekGaleria obrazów
AntykoncepcjaCiążaPołożnikNiepłodnośćNowotwory narządu rodnegoNadżerka
Ciąża
Podróże w ciąży

 
Prawdopodobnie podróżowanie podczas ciąży nie ma istotnego wpływu na jej przebieg. Należy jednak wziąć pod uwagę fakt, iż w przypadku wystąpienia urazów mechanicznych niekorzystne skutki dla organizmu mogą być znaczące. Podczas długotrwałej podróży konieczna jest możliwość zmiany pozycji ciała oraz krótkich przerw. Czynnikiem niekorzystnym, szczególnie w przypadku długotrwałych podróży mogą być mikrourazy i wibracje. Nie zaleca się podróży do krajów tropikalnych, ze względu na wysoką temperaturę zewnętrzną oraz możliwości zakażeń nietypowymi patogenami. Pacjentkę wybierającą się w długą podróż samolotem należy poinformować o konieczności zastosowania leków wspomagających układ krążenia (zmniejszających zastój w naczyniach żylnych) lub specjalnych pończoch uciskowych oraz aspiryny celem profilaktyki zakrzepicy żylnej. W czasie podróży samochodem zalecane jest zapinanie pasów bezpieczeństwa. Ciężarnym w końcowych tygodniach ciąży należy odradzić dłuższe podróże, ze względu na możliwość wystąpienia porodu. Przed planowaną podróżą samolotem po 32 tygodniu ciąży pacjentka powinna upewnić się, czy zostanie wpuszczona na pokład samolotu.

Seks w ciąży

Ciąża o przebiegu prawidłowym nie stanowi przeciwwskazania do aktywności seksualnej. W przypadku zakażeń w drogach rodnych lub moczowych uprawianie seksu w czasie ciąży może zwiększać ryzyko poronienia, przedczesnego odpłynięcia płynu owodniowego i porodu przedwczesnego. Podobne ryzyko mogą nieść ze sobą kontakty seksualne w przypadku niewydolności szyjki macicy, łożyska przodującego, poronienia zagrażającego i zagrażającego porodu przedwczesnego, ciąży mnogiej.

Aktywność fizyczna w ciąży
 
Formy nie zalecane:
- hipertermia – sauna, ekstremalny wysiłek fizyczny
- aktywność obarczona dużym ryzykiem urazów, np.: narty, surfing, jazda konna, na rolkach, łyżwach, itp.
- ogólne: poziom aktywności fizycznej w ciąży niepowikłanej musi ulegać obniżeniu.
Podejmowanie „de novo” aktywności fizycznej lub zwiększanie jej podczas ciąży jest przeciwwskazane. 
W przypadkach uprawiania sportów zawodowo lub obarczeniem dużym wysiłkiem fizycznego ewentualnie w sposób spontaniczny (siłownia, aerobik) należy wiedzieć, że w czasie ciąży może okazać się niezbędne ograniczenie nadmiernego wysiłku fizycznego. Główne zagrożenie związane z wysiłkiem fizycznym polega na podwyższeniu ryzyka porodu przedwczesnego. Poza tym rozważa się następujące czynniki ryzyka:
- dla płodu: zaburzenia przepływu matczyno-łożyskowego, hipertermia, odwodnienie, ograniczenie wymiany matczyno-płodowej i zaburzenia wzrastania;
- dla matki: urazy, nadmierne zmęczenie, omdlenia, rozluźnienie stawów (szczególnie kręgosłupa).
Zalecane jest dostosowanie wysiłku fizycznego do kondycji fizycznej i dotychczasowych nawyków ciężarnej. Pacjentka powinna zostać poinformowana przez lekarza o sytuacjach, w których powinna ograniczyć wysiłek fizyczny, szczególnie w przypadkach wystąpienia objawów poronienia zagrażającego lub zagrożenia porodem przedwczesnym.


Postępowanie w objawach towarzyszących ciąży

1. Nudności, wymioty, ślinotok, zaburzenia żołądkowo jelitowe.

Występują w wyniku podrażnienia układu autonomicznego układu nerwowego u około 50 do 70% ciężarnych, przede wszystkim z rana; zwykle od 4 tygodnia ciąży. Około 14 tygodnia ciąży najczęściej ustępują. Duży wpływ na ich występowanie ma czynnik emocjonalny. Postępowanie: dieta lekko strawna, częste i nieobfite posiłki, ochrona stanu emocjonalnego kobiety. Ewentualnie leki z grupy ataraktyków i przeciwhistaminowych, witamina B6. Przy bardzo częstych wymiotach prowadzących do odwodnienia niezbędne może być leczenie w szpitalu.

2. Zgaga
Może dotyczyć całego okresu ciąży. Jest wynikiem wstecznego drażnienia przełyku przez sok żolądkowy, będącego konsekwencją wzrostu ciśnienia wewnątrz żołądka i zmian hormonalnych. Postępowanie: neutralizacja treści zarzucanej do przełyku, dieta: mała ilość węglowodanów, unikanie napojów gazowanych, unikanie tłustych posiłków oraz używek i czekolady.

3. Zaparcia
 
Pojawiają się często od początku ciąży i trwają do jej ukończenia. Są wynikiem wydłużenia pasażu żołądkowo jelitowego pod wpływem działania progesteronu oraz zwiotczenia mięśni dna miednicy. Postępowanie: dieta obfita w błonnik, duże ilości płynów, ograniczenie przypraw i używek (kawy), białego pieczywa, ziemniaków, makaronu. Preparaty farmakologiczne: pochodzenia roślinnego pobudzające perystaltykę oraz środki zmiękczające treść jelita.
 
 
4. Obrzęki

 
Pojawiają się głownie w drugiej połowie ciąży: są na ogół nieznaczne i dotyczą kończyn dolnych i dłoni, rzadziej są uogólnione. Przyczyną ich występowania jest utrudniony odpływ żylny, nadmiar wody i soli w organizmie,ale dokładna ich etiologia nie jest poznana. Na ogół ustępują po odpoczynku nocnym.Postępowanie: należy stosować odpoczynek z uniesieniem kończyn dolnych. W przypadku obrzęków uogólnionych należy monitorować ciśnienie tętnicze oraz białkomocz.

5. Żylaki, guzki około odbytnicze (hemoroidy)

Żylaki, zwłaszcza w zakresie kończyn dolnych, sromu i około odbytnicze są wynikiem zastoju żylnego, wzrostu ciśnienia śródbrzusznego oraz czynników hormonalnych. Objawy te dotyczą około 25% ciężarnych, częstość ich wzrasta z wiekiem oraz ilością ciąż. Postępowanie: odpoczynek, unikanie wysokich temperatur, likwidacja zaparć, leczenie uciskowe (pończochy elastyczne) , środki o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbakteryjnym, znieczulającym.

6. Krwawienia

W pierwszych tygodniach ciąży, w okresie przypadających miesiączek może pojawić się kilkudniowe plamienie. Jest to objaw przemijający, nie wymaga leczenia, należy go wyjaśnić ciężarnym.
 
 
7. Wzmożona wydzielina pochwowa (upławy)

Wydzielina zawiera śluz szyjkowy oraz złuszczone komórki nabłonka pochwy. Jest ona koloru biało szarego spowodowana bodźcami hormonalnymi . Po diagnostyce nie wymaga leczenia.

8. Częste oddawanie moczu

 
Działanie hormonalne (estrogenów i progesteronu) powoduje przekrwienie układu moczowego a powiększona macica uciska na pęcherz moczowy. Tak zmienione warunki podrażniają receptory pęcherza, w wyniku czego dochodzi do częstomoczu. Po wykluczeniu infekcji dróg moczowych nie wymaga leczenia.

9. Bolesność piersi

Jest wynikiem sytuacji hormonalnej. Wymaga rzeczowego poinformowanie ciężarnej o objawach towarzyszących prawidłowemu przebiegowi ciąży. W razie uporczywych bólów można stosować łagodne środki przeciwbólowe (paracetamol).

10. Zmęczenie, drażliwość, objawy duszności
Uczucie zmęczenia, drażliwość, ogólne osłabienie pojawia się u 40% ciężarnych od początkowych tygodni ciąży i trwa do około 20tyg. Nie wymaga leczenia poza psychoterapią, wytłumaczenia ciężarnym ich odmiennego stanu.

11. Ból pleców

Dotyczy około 50% ciężarnych w drugiej połowie ciąży i jest spowodowany nadmierną lordozą, uciskiem zwiększającej objętość macicy na otaczające tkanki oraz czynnikami hormonalnymi (relaksyna, estrogeny) Postępowanie: okresowa zmiana pozycji ciała w czasie pracy. Sporadycznie łagodne środki przeciwbólowe po wykluczeniu zagrożenia porodem przedwczesnym.
 
 
12. Rozstępy ciążowe skóry

Rozstępy są wyrazem działania hormonalnego. Nie ma radykalnych środków likwidujących ich występowanie.

13. Przebarwienia ciążowe skóry
 
Przebarwienia w zakresie twarzy, brodawek sutkowych, krocza i okolicy odbytu są wynikiem odkładania melaniny w tych miejscach. Nie są znane metody zapobiegania. Należy informować o większej wrażliwości skóry na działanie promieni słonecznych

ŻYWIENIE KOBIETY CIĘŻARNEJ I SUPLEMENTACJA WITAMINOWA.

Racjonalne odżywianie w ciąży jest niezwykle istotnym czynnikiem warunkującym  prawidłowy rozwój płodu oraz stan zdrowia matki. Zatem uzupełnianie niedoborów w zakresie żywienia powinno się znaleźć w programach opieki perinatalnej.
W populacji kobiet z przedciążowym BMI <19,8 (niedowaga) przyrost masy ciała w ciąży możewynieść 12,5-18 kg; z przedciążowym BMI od 19,8 do 26 (prawidłowa masa ciała) przyrostmasy ciała może wynieść 11,5-16 kg; z przedciążowym BMI 26-29 (nadwaga) przyrost masyciała może wynieść 7-11,5 kg; z przedciążowym BMI >29 (otyłość) przyrost masy ciała nie powinien przekraczać 7 kg w przebiegu ciąży.
Dobowe zapotrzebowanie energetyczne kobiety ciężarnej powinno wynosić od 2200 do 2500kcal/dobę, a w połogu 3000 kcal/dobę. Ogólna wartość energetyczna codziennej diety w odniesieniu do stanu z przed ciąży nie musi ulec zmianie w I trymestrze ciąży, natomiast w II i III trymestrze powinna być zwiększona o około 300 kcal/dobę.
Zaleca się spożywanie produktów, które są źródłem węglowodanów złożonych (kasze, pieczyworazowe, makarony, ryż, warzywa; tłuszczu zawierającego głównie wielonienasycone kwasytłuszczowe - kwas linolowy, linolenowy, dezoksyheksaenowy (oleje sojowy, kukurydziany,słonecznikowy, oliwa z oliwek, orzechy, ryby morskie); białek głównie pochodzenia zwierzęcego (mięso i jego przetwory, ryby, jaja i produkty mleczne). Produkty zbożowe dostarczają białka o niższej wartości odżywczej.
Nie ma uzasadnienia ograniczanie podaży soli kuchennej w diecie, jeśli nie występuje nadciśnienie tętnicze.
Ciężarna powinna wypijać dziennie minimum 2 litry płynów, w tym około 1 litr mleka. Istotne jest także dostateczne zaopatrzenie ciężarnej w minerały i witaminy. Przy niedostatecznym zaopatrzeniu w kwas foliowy, jod, żelazo i cynk może dochodzić do zaburzeń rozwoju płodu. Substancje te zawarte są w normalnym pożywieniu, jednakże występują znaczne różnice w ich występowaniu, jak na przykład w obszarach z niedoborem jodu konieczne jest stosowanie jodowanej soli kuchennej. Ponadto każda ciężarna w Polsce powinna otrzymywać 150-200 μg/ dobę jodu w formie tabletkowej. Od 13 tygodnia ciąży zalecane jest stosowanie 25 mg żelaza. Dodatkowe zapotrzebowanie na wapń może być pokryte przez zwiększoną ilość spożywanego mleka lub jego przetworów z tzw. pełnej objętości, tj. bez usuwania serwatki.
Zaleca się spożywanie preparatów kwasu foliowego w ilości 0,4 mg/dobę w okresie przedkoncepcyjnym. U kobiet, które urodziły w przeszłości dziecko z wadą cewy nerwowej dawka ta powinna wynieść 4 mg/dobę.
Suplementacja witaminowo-mineralna powinna podlegać indywidualizacji i zmianom w zależności od nawyków żywieniowych i przynależności do grupy ryzyka. Nie ma naukowych dowodów wskazujących na bezwzględną potrzebę podawania ciężarnym witamin, substancji mineralnych i mikroelementów. Uwzględniając jednak fakt, że zapotrzebowanie na te substancje znacznie w ciąży wzrasta, wydaje się zasadne stosowanie w II i III trymestrze ciąży preparatów wielowitaminowych, zawierających między innymi: żelazo i jod oraz także minerały i mikroelementy takie jak cynk, miedź, magnez, mangan, selen i molibden.
Lekarz sprawujący opiekę nad kobietą ciężarną powinien udzielać porad dotyczących żywienia i suplementacji witaminowo-mineralnej. Istotne jest wyłonienie grup ryzyka, w których mogą występować niedobory żywieniowe:
ciężarne bardzo młode lub z licznymi ciążami następującymi po sobie w krótkich okresach czasu
ciężarne wywodzące się z niekorzystnych środowisk socjoekonomicznych
ciężarne z przewlekłymi schorzeniami, które powodują ograniczenie wchłaniania
ciężarne z niedoborem masy ciała i niedostateczną podażą substancji odżywczych
ciężarne ze specyficznymi nawykami żywieniowymi (wegetarianki, weganki, itp).

Badanie USG w ciąży

Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące wykonywania badań ultrasonograficznych.

Standard ultrasonograficznego badania położniczego obejmuje wykonanie trzech badań ultrasonograficznych - przesiewowych w ciąży:
11 – 14 tydzień ciąży
20 tydzień ciąży (+/- 2 tygodnie)
po 30 tygodniu ciąży (+/- 2 tygodnie)
W uzasadnionych sytuacjach zalecane jest wykonywanie badania ultrasonograficznego przed 10 tygodniem ciąży.

BADANIA ZALECANE:

Badanie ultrasonograficzne do 10 tygodnia ciąży.

W tym okresie celem badania ultrasonograficznego ze wskazań lekarskich jest:
uwidocznienie i lokalizacja jaja płodowego
ocena wieku ciążowego (GS,CRL)
uwidocznienie czynności serca płodu
ocenę liczby zarodków, kosmówek i owodni
stwierdzenie prawidłowego lub patologicznego rozwoju ciąży.
Wynik badania powinien zawierać ocenę:

1. Macicy (w razie stwierdzenia zmian kontrola podczas każdego kolejnego badania):
kształt (regularny, nieregularny)
budowa ( prawidłowa, nieprawidłowa: wady, mięśniaki)
wielkość ( prawidłowa, powiększona)
2. Lokalizacja i budowa przydatków (w razie stwierdzenia zmian kontrola podczas każdego kolejnego badania).

3. Pęcherzyka ciążowego (Gestation Sac) :
położenie w jamie macicy
liczba pęcherzyków ciążowych
kształt (okrągły, spłaszczony, regularność zarysów )
pomiar pęcherzyka ciążowego (GS – średnia z 3 wymiarów)
4. Pęcherzyka żółtkowego (Yolk Sac)
obecność YS (tak/nie)
średnica
opis ewentualnych nieprawidłowości (kształt, echogeniczność)
5. Zarodka
obecność (tak/nie)
pomiar długości ciemieniowo – siedzeniowej / CRL /
obecność czynności serca / przy CRL powyżej 6 mm /

Badanie ultrasonograficzne między 11 – 14 tygodniem ciąży

Szczegółowa ocena struktury jaja płodowego obejmuje następujące elementy:
Liczba zarodków w jamie macicy
Ocena czynności serca płodu (FHR)
Pomiary biometryczne:
długość ciemieniowo-siedzeniowa (CRL)
wymiar dwuciemieniowy główki płodu ( BPD)
4. Ocena anatomii płodu:
czaszka (kształt), sierp mózgu, sploty naczyniówkowe komór bocznych,
ściany powłok jamy brzusznej uwzględniając fizjologiczną przepuklinę pępkową do 12 tygodnia ciąży,
żołądek
serce płodu - lokalizacja i czynność serca,
pęcherz moczowy
kręgosłup
kończyny górne i dolne.
Ocena kosmówki.
Ocena przezierności karkowej (NT) i kości nosowej (NB).
Wykonanie badania ultrasonograficznego między 11 – 14 tygodniem ciąży z oceną przezierności karkowej (NT) oraz kości nosowej (NB) i pozostałymi markerami zespołów wad uwarunkowanych genetycznie powinno się odbywać według zasad Fetal Medicine Foundation. Nieprawidłowe wartości przezierności karkowej sugerują podwyższone ryzyko wystąpienia:
aberracji chromosomalnych
zaburzeń hemodynamicznych
wad serca płodu
zespołu przetoczenia krwi między płodami

Ultrasonograficzna ocena rozwoju ciąży (czas wykonania badania 18 – 22 t.c. oraz po 30 t.c.)

1. Stwierdzenie liczby płodów, ich położenia i czynności serca.
2. Biometria płodu.
BPD, HC, AC, FL + ewentualna orientacyjna masa płodu (OMP).
3. Ocena budowy płodu.
czaszka – ciągłość, kształt
mózgowie - komory, sploty naczyniówkowe, tylny dół czaszki, móżdżek
twarz – profil, oczodoły, kości nosa, ewentualna ocena podniebienia i wargi górnej
kręgosłup – ciągłość, symetryczność
klatka piersiowa, serce – wielkość, położenie, prawidłowy obraz czterech jam, częstość i miarowość
jama brzuszna – ciągłość ściany powłoki jamy brzusznej, żołądek (lokalizacja, wielkość, kształt), echogeniczność jelit
pęcherz moczowy
nerki – opis ewentualnych nieprawidłowości (szerokość układu kielichowomiedniczkowego)
kończyny – ocena obecności kości udowych, ramieniowych, przedramienia, podudzia, rąk i stóp, ruchomość kończyn.
4. Ocena łożyska.
lokalizacja
struktura – stopień dojrzałości wg Grannuma (opis ewentualnych nieprawidłowości budowy, krwiaków pozałożyskowych )
5. Ocena sznura pępowinowego.
liczba naczyń,
opis ewentualnych nieprawidłowości
6. Ocena objętości płynu owodniowego.
7. W uzasadnionych klinicznie przypadkach – ocena szyjki macicy - badanie głowicą przezpochwową.
Badanie ultrasonograficzne serca płodu

Badanie to powinno obejmować ocenę:
Położenia serca
Wielkości serca – (1/3 klatki piersiowej )
Czterojamowości serca – (uwidocznienie tzw. „krzyża serca”)
Rytmu serca – (miarowy 120 - 160/min)
Zalecane jest uwidocznienie skrzyżowania dużych naczyń (drogi wypływu z lewej i prawej komory serca)
Nieprawidłowość dotycząca położenia, wielkości, budowy lub rytmu serca jest wskazaniem do badania kardiologicznego płodu w ośrodku referencyjnym